॥जांबचा वारसापरभणी · महाराष्ट्र
जांबच्या मंदिराचे दगडी अधिष्ठान आणि शिखर

इतिहास · कला · श्रद्धा

आईचे
मंदिर

जांब, जिल्हा परभणी

मंदिर जाणून घ्या ↓
प्राचीन दगडी मंदिर · जांब
०१ / मंदिर परिचय

काळाच्या कसोटीवर
उभे असलेले वैभव

आईचे मंदिर म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे मंदिर जांब गावाच्या मध्यवस्तीत आहे. काळाच्या ओघात मंदिराचा बराचसा भाग नष्ट झाला; तरी उपपीठ, अधिष्ठान, अंतराळ, गर्भगृह आणि मूर्तीपीठ आजही त्याच्या पूर्वीच्या भव्यतेची साक्ष देतात.

मंदिराची रचना आणि शिल्पसंपदा परभणी जिल्ह्याच्या समृद्ध ऐतिहासिक वारशाची ओळख करून देते. दिलेल्या माहितीनुसार मंदिरात मुखमंडप, अर्धमंडप, सभामंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह अशी रचना होती.

८१ × ८१ फूटमंदिराची एकूण लांबी व रुंदी
पूर्वाभिमुखमंदिराची दिशा
३ प्रवेशमार्गपूर्व, उत्तर आणि दक्षिण
सु. ४ फूटप्रदक्षिणामार्गाची रुंदी

भेट द्या

मंदिराचे स्थान

आईचे मंदिर, जांब गाव, जिल्हा परभणी, महाराष्ट्र

Google Maps वर पहा ↗
०२ / स्थापत्यवैशिष्ट्ये

दगडात कोरलेली
वास्तुरचना

अवशेषांमधून उलगडणारी कलात्मक बांधणी

01

उपपीठ आणि पायऱ्या

उपपीठ सुमारे ८ फूट ५ इंच उंचीचे. आधारशिला, भिट्टाचे थर, अंतरपट्ट, महापट्ट, पद्म आणि फुलांच्या नक्षीने सजलेली याची रचना दुर्मीळ आहे. पूर्वेकडील प्रवेशमार्गात ९ पायऱ्या आहेत.

पूर्वेकडील पायरी · १० इंच उंच
02

मुखमंडप आणि अर्धमंडप

पूर्वाभिमुख मुखमंडप आणि उत्तर-दक्षिण बाजूंचे अर्धमंडप भग्नावस्थेत आहेत. त्यांची मापे आणि अधिष्ठानाचे सुबक थर मंदिराच्या मूळ प्रमाणबद्ध रचनेची कल्पना देतात.

मुखमंडप · ५ फूट ६ इंच × ६ फूट ५ इंच
03

कलात्मक अंतराळ

सभामंडप भग्न झाला असला तरी अंतराळ सुस्थितीत आहे. प्रवेशद्वारावर मकरतोरण, विष्णूची प्रतिमा, सिंह आणि मंडारकाचे अंकन आहे. वितानाच्या मध्यभागी पद्म आहे.

अंतराळ · ६ फूट ३ इंच × ८ फूट २ इंच
04

गर्भगृह आणि मूर्तीपीठ

गर्भगृहातील प्राचीन मूर्तीपीठावर आज देवीची मूर्ती आहे. उत्तरेला शिवलिंग आणि दक्षिणेला तीन तांदळे आहेत. वितानाच्या मध्यभागी पद्म असून गर्भगृहाचे मूळ मूर्तीस्थान आधारशिलांवरून लक्षात येते.

गर्भगृह · ८ फूट ५ इंच × ८ फूट १ इंच
मंदिराच्या बाह्य भिंतीवरील देवमूर्ती आणि दगडी अधिष्ठान
दगडी अधिष्ठान आणि भिंतीवरील शिल्पपट
गर्भगृहाचे कोरीव प्रवेशद्वार

प्रवेशद्वाराची शिल्पकला

पंचशाखीय
नंदिनी द्वार

पद्म, गंधर्व, रूपस्तंभ, व्याल आणि स्वल्प अशा पाच शाखांनी सजलेले गर्भगृहाचे प्रवेशद्वार. गंगा-यमुना, वैष्णव द्वारपाल, निधी-प्रतिनिधी, कीर्तिमुखे आणि गणेशाची प्रतिमा त्याला विशेष कलात्मकता देतात.

०३ / प्रदक्षिणापथ

पाषाणातील
भावविश्व

प्रदक्षिणापथावरील शिल्पे कथन करतात देवता, भक्ती आणि पुराणकथा.

मंदिराच्या बाह्य भिंतीवरील चामुंडा व परिचारिकांची शिल्पे
शिल्पविशेष

चामुंडा आणि परिचारिका

मंदिराच्या बाह्य भिंतीवरील मूर्तिशिल्पांमध्ये देवीस्वरूपे, सेविका आणि पुराणकथांचे प्रसंग कलात्मकरीत्या कोरलेले आहेत. प्रत्येक प्रतिमेची माहिती प्रदक्षिणापथाच्या क्रमाने वाचता येईल.

शिल्पांची माहिती लोड होत आहे…

शिल्पांची सविस्तर वर्णने मूळ पुस्तकातील मराठी मजकुरात आहेत.

परभणी जिल्हा प्राचीन ऐतिहासिक वारसा या पुस्तकाचे मुखपृष्ठ

माहितीचा स्रोत

परभणी जिल्हा
प्राचीन ऐतिहासिक वारसा

जिल्ह्यातील कलास्थापत्याचा परिचय

जिल्हाधिकारी कार्यालय, परभणी

या संकेतस्थळावरील मंदिरविषयक माहिती या पुस्तकावर आधारित असून, छायाचित्रे संकेतस्थळासाठी स्वतंत्रपणे पुरवली आहेत.

वारसा जपूया

जांबच्या इतिहासाचा
एक जिवंत दुवा

मंदिर आज भग्नावस्थेत असले तरी त्यातील शिल्पसौंदर्य आणि वास्तुरचना त्याच्या पूर्वीच्या वैभवाची साक्ष देतात.